اينها بعضى از فرضيه‌هايى است كه گروهى از پژوهشگران كه تشيع را پديده‌اى عارضى بر پيكرهء امت اسلامى مىدانند بيان كرده‌اند و اين فرضيه‌ها را در علّت پيدايش شيعه گفته‌اند . امّا ما گفتيم كه جوهر تشيع يك اصل بيشتر نيست و آن اين است كه رهبرى پس از پيامبر صلى الله عليه و آله در دو زمينهء دانش و سياست ، از آن على عليه السلام و سپس جانشينان اوست . پس تشيع هم مثل اسلام ، زادگاه و منشأ آن حجاز است و عرب ، مدّتى طولانى به آن گرويد سپس به تدريج كم كم ميان امت اسلامى گسترش يافت . امّا فرضيه‌هاى ديگر اصلًا ارزش آن را ندارد كه به بررسى آن بپردازيم .